Skip to main content

Obszary i lekcje

Akademia zrównoważonego Rolnictwa to kompendium wiedzy na temat rolnictwa zrównoważonego. Przeprowadzi Cię w przystępnej formie przez szereg zagadnień z każdej dziedziny pracy rolnika. Obejmuje już 18 obszarów zawierających 69 lekcji poświęconych różnym aspektom zrównoważenia w rolnictwie i jest przeznaczona dla wszystkich zainteresowanych stosowaniem praktyk rolnictwa zrównoważonego. Każda z lekcji została opracowana na bazie Przewodnika Zrównoważonego Rolnictwa powstałego przy współudziale czołowych polskich specjalistów z wielu dziedzin, zarówno rolniczych, klimatologicznych, społecznych, jak i finansowych. Korzystanie z Akademii jest bezpłatne. 

Społeczność lokalna
Współpraca z społecznością lokalną przyczynia się do zrównoważonego rozwoju rolnictwa, wspierając gospodarstwa rolne, dbając o środowisko, promując rozwój gospodarczy i kształtując odpowiednie postawy społeczne.

Poprzez aktywność społeczną gospodarstwo rolne ma wpływ na poprawę jakości życia mieszkańców otaczającej społeczności. Istnieje szereg obszarów życia społecznego, które wymagają szczególnej uwagi i wsparcia poprzez konkretne działania. Zalicza się do nich m.in. edukację, szkolnictwo, rozwój kulturalny, opiekę zdrowotną, infrastrukturę, aktywność sportową oraz ochronę środowiska.

Zatrudnienie mieszkańców z lokalnej społeczności stanowi istotny wkład gospodarstwa rolnego w ożywienie miejscowego rynku pracy. Inwestycje w ten obszar przyczyniają się do poprawy sytuacji ekonomicznej mieszkańców. Dodatkowo, edukacja pracowników z lokalnej społeczności oraz systematyczne podnoszenie ich kompetencji zawodowych mają pozytywny wpływ na wzrost wartości miejscowego rynku pracy, który wzbogaca się o wykwalifikowanych specjalistów. Tego typu działania spotykają się z pozytywnym odbiorem społeczności lokalnej, zwiększając akceptację i wzajemne zaufanie.

Produkcja zwierzęca
Konwencjonalne metody produkcji mogą szkodzić środowisku i negatywnie wpływać na klimat. Metody zrównoważonej minimalizują ten wpływ, dbają o dobrostan zwierząt poprawiając jakość i opłacalność produkcji zwierzęcej.

Produkcja zwierzęca w rolnictwie stawia przed hodowcami wyzwania związane z dobrostanem zwierząt. Zwierzęta, będące istotami czującymi i myślącymi, wykazują zdolność do zrozumienia wiedzy innych osobników, rozpoznawania otoczenia, wykazywania przyjemności i emocji. Dobrostan zwierząt, zdefiniowany jako dostosowanie do warunków otoczenia, spełnienie potrzeb fizjologicznych i behawioralnych oraz zapewnienie komfortu, ma kluczowe znaczenie dla produkcji rolnej.

Dobrostan zwierząt stanowi integralną część procesu produkcji żywności wysokiej jakości. Aktualne przepisy UE i polskie regulacje prawne skupiają się na zapewnieniu właściwych warunków hodowli, transportu i uboju zwierząt, co wpływa na jakość mięsa, mleka i jaj. Nowoczesne metody hodowli dbają o podstawowe potrzeby zwierząt, minimalizując jednocześnie stres i zapewniając bezpieczeństwo mikrobiologiczne produktów. Zrównoważona produkcja zwierzęca uwzględnia aspekty środowiskowe, społeczne i ekonomiczne, a nowe technologie wdrażane w hodowli mogą poprawiać warunki życia zwierząt.

Dobrostan zwierząt ma również wpływ na zdrowie ludzi, a standardy jego utrzymania stają się coraz ważniejsze dla konsumentów. Plany Komisji Europejskiej dotyczące przeglądu przepisów mają na celu dostosowanie ich do najnowszej wiedzy naukowej, rozszerzenie zakresu ochrony zwierząt oraz ułatwienie ich egzekwowania.

Rolnictwo zrównoważone
To system gospodarowania, który zapewnia produkcję żywności w taki sposób, aby zaspokoić potrzeby obecnych i przyszłych pokoleń, bez pogorszenia stanu środowiska, zapewniający opłacalność produkcji rolnej.

W obliczu wyzwań takich jak zmiany klimatyczne i ograniczone zasoby naturalne, rolnictwo zrównoważone staje się niezbędne. Długofalowy rozwój gospodarstwa opiera się na stabilności finansowej, optymalnym doborze roślin, zmianowaniu upraw, budowaniu żyzności gleby, bilansie nawozowym, zintegrowanej ochronie roślin, efektywnym wykorzystaniu zasobów wodnych, utrzymaniu gleby pod okrywą roślinną, wspieraniu bioróżnorodności, dobrostanie zwierząt, uprawie bezorkowej, redukcji emisji gazów cieplarnianych, zarządzaniu odpadami, przestrzeganiu prawa i dbaniu o pracowników. Rolnictwo zrównoważone odpowiada na oczekiwania społeczne, integrując cele środowiskowe i klimatyczne, społeczne i ekonomiczne.

Kompetencje miękkie
W rolnictwie istotne są kompetencje managerskie, m.in. budowanie relacji, umiejętna analiza, motywowanie pracowników i skuteczna sprzedaż. Te umiejętności kształtują efektywne prowadzenie gospodarstwa rolnego.

Skuteczne zarządzanie gospodarstwem rolnym wymaga nie tylko fachowej wiedzy rolniczej, lecz także silnych kompetencji managerskich. Kluczową rolę odgrywa umiejętność budowania skutecznych relacji. Managerowie zarządzający gospodarstwem rolnym muszą doskonalić zdolności komunikacyjne, zarządzanie zespołem oraz umiejętność rozwiązywania konfliktów ponieważ współpraca z pracownikami, dostawcami i lokalną społecznością bezpośrednio wpływa na sukces gospodarstwa. Tworzenie pozytywnego środowiska pracy zwiększa motywację pracowników, co przekłada się na efektywność produkcji. Kompetencje managerskie są kluczowe również w podejmowaniu strategicznych decyzji, planowaniu zasobów, oraz utrzymaniu zrównoważonej ekonomii gospodarstwa. Współczesny rolnik-manager, oprócz wiedzy fachowej, musi posiadać umiejętności interpersonalne, aby skutecznie kierować i dostosowywać się do zmieniających się warunków rynkowych oraz oczekiwań społeczeństwa.

Bioróżnorodność
Bioróżnorodność w rolnictwie przyczynia się do zrównoważonej produkcji żywności poprzez ochronę różnorodności gatunków i ich siedlisk, zwłaszcza zapylaczy i korzystnych mikroorganizmów glebowych.

Bioróżnorodność jest kluczowa dla zrównoważonej produkcji rolniczej. W przeszłości, rolnictwo skupiało się na eliminacji różnorodności, co skutkowało utratą gatunków roślin i zwierząt. Ponadto ekspansja rolnictwa doprowadziła do zubożenia gatunkowego, wyrażającego się utratą siedlisk, wymieraniem gatunków i zmniejszaniem zróżnicowania genowego. W celu odwrócenia tego trendu, konieczne jest zwiększenie produktywności obszarów rolniczych, umożliwiając jednocześnie utrzymanie bioróżnorodności. Przyjazne dla owadów użytki rolne, charakteryzujące się mniejszą intensyfikacją, wpływają na zwiększoną produkcję żywności. Ochrona bioróżnorodności jest priorytetem programów rolnośrodowiskowych, a utrzymanie siedlisk dziko żyjących organizmów sprzyja ochronie plonów. Rolnictwo ponosi odpowiedzialność za zachowanie bioróżnorodności, co korzystnie wpływa na stabilność produkcji i kulturową tożsamość społeczności lokalnych.

Zarządzanie substancjami odżywczymi
Nowoczesne metody zarządzania substancjami odżywczymi sprzyjają zrównoważonej produkcji rolnej, łącząc naukowe podejście do nawożenia z ochroną gleb i zasobów wodnych oraz podnoszą efektywność produkcji rolnej.

Skuteczne zarządzanie substancjami odżywczymi w rolnictwie to innowacyjne podejście oparte na naukowych podstawach. Optymalizuje wykorzystanie nawozów, uwzględniając odpowiednie źródła, dawki, czas i miejsce aplikacji. Zasobność gleby w substancje odżywcze zależy od składu mineralnego, struktury, pH, i właściwości sorpcyjnych. Zarządzanie substancjami odżywczymi wymaga zatem wiedzy o dynamice zmian i dostępności składników, w tym wodzie, kluczowym czynnikiem dla przyswajania substancji odżywczych. Odczyn gleby, często zaniedbywany, wpływa na dostępność makro- i mikroelementów. Niedobory składników, zwłaszcza magnezu, potasu, wapnia i siarki, mogą prowadzić do utraty plonu. Niedobór materii organicznej wpływa negatywnie na żyzność gleby i jej zdolność produkcyjną.

Siew i sadzenie
Sukces uprawy zależy od właściwego siewu i sadzenia, uwzględniającego genetykę roślin i warunki środowiskowe. Nawadnianie, jakość gleby i dostosowanie do zmieniającego się klimatu mają kluczowe znaczenie dla plonowania.

Rośliny uprawne i ich plon zależą od genetycznych cech, potencjału plonowania i warunków produkcji. Warunki glebowo-klimatyczne mają największe znaczenie, wpływając na wzrost roślin. Postępujące ocieplenie klimatu skraca okres wegetacyjny i wpływa na plonowanie. Działania zapobiegawcze obejmują wybór bardziej odpornych gatunków, ochronę przed ekstremalnymi warunkami, monitorowanie szkodników i chorób, oszczędne zarządzanie wodą i poprawę infrastruktury. Prognozowane zmiany wymagają także zwiększenia zawartości substancji organicznej w glebie. Zakup materiału siewnego wymaga uwagi, dokumentacji i dbałości o jakość. Przewidywane zmiany klimatyczne składają się na potrzebę dostosowania rolnictwa do nowych warunków, podkreślając rolę wiedzy, adaptacji i świadomych wyborów.

Zarządzanie glebą
Ochrona gleby to kluczowy aspekt utrzymania jej żyzności. Praktyki rolnicze, takie jak uprawa regeneratywna, mają potencjał związania uprzednio utraconego węgla i zwiększenia zasobów materii organicznej.

Gleba, fundamentalny element ekosystemów lądowych, kształtuje się pod wpływem wielu czynników, w tym warunków klimatycznych, upływu czasu i organizmów żywych. W wyniku niezrównoważonej gospodarki glebą, degradacji i erozji, gleby rolnicze utraciły dużą ilość węgla organicznego. Żywotność gleby zależy od aktywności mikroorganizmów. Często jednak traktujemy ją jedynie jako magazyn wody i składników dla roślin, pomijając znaczenie mikroorganizmów. Nawożenie mineralne powinno uzupełniać składniki pokarmowe w glebie, nie zastępując jej naturalnej żyzności. Poprawa zawartości substancji organicznej wymaga działań takich jak uprawa bezorkowa, stosowanie nawozów organicznych i utrzymanie dodatniego bilansu składników odżywczych. Przywrócenie równowagi glebowej może wpłynąć pozytywnie na produkcję rolniczą i ograniczyć emisje gazów cieplarnianych. Warto również uwzględnić potrzeby roślin i unikać przenawożenia, co ma kluczowe znaczenie dla zachowania zdrowia gleby i zrównoważonej produkcji rolnej.

Stabilność finansowa
Kluczowym elementem sukcesu w biznesie rolnym jest zrównoważone zarządzanie finansami, uwzględniające bieżące i przyszłe wydatki. Obejmuje nie tylko bieżące wydatki, ale uwzględnia także inwestycje w rozwój średnio- i długoterminowy.

Stabilność finansowa w gospodarstwie rolnym zależy od umiejętnego zarządzania. Obejmuje ona nie tylko bieżące wydatki, ale także inwestycje w majątek trwały. Brak gotówki, często postrzegany jako główna przyczyna utraty stabilności, może wynikać z różnych czynników, niekoniecznie związanych z obecnym stanem finansów. Konieczne jest podejście do stabilności finansowej w perspektywie długoterminowej, z uwzględnieniem nieprzewidzianych zdarzeń. Aby uniknąć utraty stabilności, istotne jest pełne wykorzystanie zasobów, skuteczne przygotowanie do różnych scenariuszy i aktywne zdobywanie wiedzy. Planowanie i analiza są kluczowe dla minimalizacji ryzyka.

Powietrze i emisja gazów cieplarnianych
Rolnictwo odpowiada globalnie za 13% emisji gazów cieplarnianych. Skuteczne zarządzanie nawozami, żywienie zwierząt i przechowywanie obornika mają duże znaczenie dla ograniczenia wpływu rolnictwa na zmiany klimatyczne.

Gazy cieplarniane, w tym dwutlenek węgla, metan i podtlenek azotu, wpływają na zmiany klimatyczne. Emisje te są rezultatem działalności człowieka, zwłaszcza rolnictwa. Emisje z rolnictwa obejmują głównie amoniak, tlenki azotu i metan. Świadomość wpływu rolnictwa na jakość powietrza jest niska, mimo że jest ono jednym z głównych emitentów. Emisje z rolnictwa powodują również odór i zanieczyszczenia chemiczne. Monitorowanie jakości powietrza w gospodarstwach rolnych jest nie jest łatwe, ale z pomocą rolnikom przychodzą takie narzędzia jak kalkulatory online i odpowiednie czujniki.

BHP
To obszar obejmujący ergonomię, medycynę, psychologię i techniczne aspekty zapewnienia bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo pracy to priorytet. Obecnie kultura bezpieczeństwa staje się integralną częścią zarządzania.

Bezpieczeństwo i Higiena Pracy (BHP) w rolnictwie to kompleks zasad obejmujący aspekty ergonomii, medycyny, psychologii i technicznego bezpieczeństwa. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) nadzoruje przestrzeganie BHP, a Dział X Kodeksu Pracy oraz normy regulują wymagania w zakresie bezpieczeństwa. Proces oceny ryzyka obejmuje identyfikację, określenie zakresu szkód, wybór środków zapobiegawczych, wdrażanie planu pracy oraz systematyczne przeglądy. Szkolenia BHP są obowiązkowe dla wszystkich pracowników, obejmują instruktaż ogólny i stanowiskowy, a ich regularność zależy od rodzaju pracy. Pracodawca jest odpowiedzialny za eliminację zagrożeń i zapewnienie bezpiecznych warunków pracy.

Zarządzanie gospodarstwem
Właściwa organizacja to najważniejszy element funkcjonowania gospodarstwa. Odpowiednie planowanie, uwzględniające cele, ograniczenia i zasady oszczędności, stanowi podstawę zrównoważonej i efektywnej działalności.

Gospodarstwo rolne, poddane wpływom decyzji rolnika, warunków pogodowych i rynków, wymaga świadomego zarządzania. Rolnicy, konfrontowani z codziennymi decyzjami, muszą jednocześnie utrzymywać strategiczne spojrzenie na gospodarstwo. Systemy wspomagania decyzji są kluczowe, szczególnie w obliczu zmian klimatycznych, które wpływają na produkcję rolniczą i warunki upraw. Ekstremalne zjawiska pogodowe mogą powodować straty i zagrożenia dla gospodarstw, a zarządzanie nimi staje się istotnym elementem planu biznesowego. Skuteczne planowanie gospodarstwa opiera się na zrozumieniu jego uwarunkowań, celów i efektów ekonomicznych, zachowując jednocześnie zasadę oszczędności w zakresie zasobów i ochrony środowiska. Planowanie wymaga dogłębnej analizy, znajomości ograniczeń i elastyczności w reagowaniu na zmienne warunki.

Warunki pracy
Obejmują lokalizację, zakres, narzędzia oraz czas pracy. Prawo pracy reguluje prawa pracownika – m.in. wynagrodzenie, ochronę przed dyskryminacją, zasady bezpieczeństwa czy zatrudnianie w rolnictwie osób młodocianych.

Warunki pracy w rolnictwie obejmują równość praw pracowników, szczególnie dotyczącą wynagrodzenia za pracę o jednakowej wartości. Różnice w płacach są akceptowalne, pod warunkiem braku dyskryminacji. Siatkę płac pracodawca może dostosować do rodzaju pracy, kwalifikacji, ilości i jakości pracy, oraz stażu. Warunki pracy uwzględniają także lokalizację, wyposażenie, czas pracy, aspekty BHP, a prawo pracy reguluje minimalne uprawnienia pracownika. Organizacje pracownicze i umowy cywilnoprawne są także istotnymi elementami, jednak pracodawca ma obowiązek dbać o dobro pracowników i tworzyć fundusze świadczeń socjalnych. Podnoszenie kwalifikacji pracowników jest korzystne, a nowe przepisy nakładają na pracodawców obowiązek bezpłatnych szkoleń, zaliczanych do czasu pracy.

Dostęp do rynku
Produkcja rolna musi uwzględniać przepisy dotyczące bezpieczeństwa żywności, a dbałość o jakość produkcji i poszanowanie dla interesów innych rolników lub odbiorców, to fundamenty uczciwego dostępu do rynku.

Przedsiębiorcy w rolnictwie dążą do rozwoju, zysków, i ograniczenia kosztów. Ustalone przepisy regulują uczciwą konkurencję, obejmujące ochronę konsumentów i walkę z nieuczciwymi praktykami. Zakazywane są m.in. porozumienia ograniczające konkurencję, nadużywanie pozycji dominującej i nieuczciwe praktyki rynkowe. Przepisy te określają również zabronione zachowania, takie jak sprzedaż poniżej kosztów i dyskryminacja. Wprowadzanie towarów do sprzedaży wymaga szczególnej uwagi, by uniknąć nieuczciwych praktyk.

Zarządzanie wodą
Zarządzanie wodą w rolnictwie jest podstawą dla uzyskania optymalnych plonów. Ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak susze i burze, oraz niestabilność ilości opadów atmosferycznych, stwarzają wyzwania dla opłacalności upraw.

Ważne jest wdrażanie zrównoważonych praktyk agronomicznych, w tym monitorowanie dostępnych zasobów wody, dokonywanie analiz ryzyka, racjonalne nawadnianie czy minimalizacja zanieczyszczeń wody. Warto pamiętać, że wodę dla upraw w krajobrazie rolniczym możemy zatrzymywać i zabezpieczać na wiele sposobów. Istotną rolę pełni tutaj prawidłowe użytkowanie rolnicze gleby, melioracje przeciwerozyjne, zadrzewienia i tworzenie roślinnych pasów ochronnych, odtwarzanie i ochrona bioróżnorodności, w tym oczek wodnych i mokradeł czy kształtowanie odpowiedniego układu pól ornych.

Zgodność z prawem
Przestrzeganie prawa to fundament działalności rolniczej. Regulacje Unii Europejskiej, zwłaszcza Wspólna Polityka Rolna oraz przepisy krajowe, stanowią kluczową bazę prawną dla każdego gospodarstwa rolnego.

Prawo reguluje produkcję rolną, szczególnie w Unii Europejskiej. Wspólna Polityka Rolna (WPR) od 1962 r. i późniejsze reformy, takie jak Plan McSharry’ego i Agenda 2000, mają na celu zrównoważenie rynków, ochronę środowiska, poprawę konkurencyjności i redystrybucję środków dla rolnictwa. Zasady te obejmują jednolitość rynku, preferencje dla krajów członkowskich i solidarność finansową. Ich cel to m.in. zwiększenie wydajności, stabilizacja rynków i zapewnienie adekwatnych cen dla konsumentów.

Rolnicze środki chemiczne i zarządzanie odpadami
Pestycydy i nawozy mogą stanowić zagrożenie dla ludzi i środowiska. Środki ochrony roślin, nawozy, a także substancje czyszczące i odpady z leczenia zwierząt wymagają odpowiedniej identyfikacji i minimalizacji ryzyka.

W rolnictwie używa się różnorodnych środków chemicznych, w tym środków ochrony roślin, nawozów i paliw. Odpady związane z produkcją rolno-chemiczną, takie jak opakowania, zużyte oleje i środki ochrony roślin, stanowią zagrożenie dla środowiska i ludzi. Właściwe zarządzanie odpadami rolniczymi jest kluczowe dla utrzymania jakości środowiska. Odpady obejmują substancje niebezpieczne, takie jak przeterminowane środki ochrony roślin, a także inne, np. opakowania, zużyte urządzenia i odpady organiczne. Ustawa o odpadach klasyfikuje odpady jako niebezpieczne lub inne niż niebezpieczne, co wpływa na ich sposoby postępowania z nimi. Gospodarstwa rolne muszą uzyskać decyzję na wytwarzanie odpadów, a przekazywanie odpadów wymaga przestrzegania przepisów i dokumentowania tego procesu.

Ochrona roślin
Nadużywanie chemii w rolnictwie prowadzi do negatywnych skutków, takich jak presja na środowisko, wzrost odporności szkodników i zanieczyszczenie. Dlatego tak istotne jest stosowanie Integrowanej Ochrony Roślin.

Masowe wprowadzenie chemii do rolnictwa w XX wieku przyniosło szereg negatywnych skutków. Koncepcja Integrowanej Ochrony Roślin pojawiła się jako zrównoważone podejście, minimalizujące skutki uboczne. W obliczu zmieniających się warunków klimatycznych, strategie ochrony muszą się adaptować. Polska doświadcza wcześniejszego pojawiania się szkodników zbóż i nowych zagrożeń związanych z globalnym ociepleniem. Wprowadzanie środków ochrony roślin wymaga elastyczności i zgodności z zasadami Integrowanej Ochrony Roślin. Istnieje także problem nielegalnych środków ochrony roślin, niosących ryzyko dla plonów, zdrowia i środowiska. Szkolenia z Integrowanej Ochrony Roślin są kluczowe dla efektywnego stosowania różnych metod ochrony.